Complot tegen de waarheid

30 mei 2021 · 26 minuten

Feitenchecken faalt in strijd tegen complottheorieën

In deze aflevering onderzoeken Lise Bonduelle en Fien Dillen waarom feiten alleen niet volstaan om complotdenkers te bereiken. Ze spreken met experts over de kracht van dialoog en het herstellen van vertrouwen, in plaats van eindeloos te debatteren. Een persoonlijk verhaal van een vrouw die haar familielid dreigt te verliezen aan complottheorieën laat zien hoe moeilijk maar ook noodzakelijk het is om de verbinding te behouden.

• Deborah Seymes, een familielid van een complotdenker, vreest dat hij pas na tien tot twintig jaar wakker wordt en dan zijn leven heeft vergooid.
• Henk van S van het IFCN stelt dat feitenchecken complotdenkers niet bereikt, maar wel twijfelaars op het dunne koord tussen feit en fictie.

23 mei 2021 · 30 minuten

Antisemitische complottheorie als katalysator voor de holocaust

In deze aflevering onderzoeken Lise Bonduelle, Fien Dillen, Wouter Woussen en Brecht Plasschaert hoe de antisemitische complottheorie van de Protocollen van de Wijzen van Zion de weg vrijmaakte voor de Holocaust. Historici Mark Reineboe en Herman van Goetem duiden hoe een eeuwenoud beeld van joden als zondebok uitgroeide tot een dodelijk narratief dat miljoenen het leven kostte. De podcast toont hoe propaganda en de systematische verspreiding van leugens leidden tot een genocide die nog altijd nazindert in het negationisme.

• De 'Protocollen van de Wijzen van Zion' uit 1903, een vervalsing van de tsaristische geheime dienst, werd door de nazi's gebruikt als bewijs voor een joods complot.
• Nazi-Duitsland gebruikte zelfs romantische komedies als propagandamiddel om subtiel antisemitische boodschappen te verspreiden onder de bevolking.

In deze aflevering onderzoeken Lise Bonduelle, Fien Dillen, Wouter Woussen en Brecht Plasschaert waar de grens ligt tussen onschuldige complottheorieën en echt gevaar. Van de bestorming van het Capitool tot aanslagen in Brussel en Christchurch blijven dodelijke gevolgen niet uit. Wanneer slaat geloof in een theorie om in radicalisering en geweld?

• In 2019 daalde de vaccinatiegraad op Samoa van 74 naar 31 procent door een fatale fout, wat leidde tot 83 doden door mazelen.
• Tijdens de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 vielen vijf doden, deels aangewakkerd door de QAnon-complottheorie.

Een student begint als grap de bewering dat Hasselt niet bestaat, maar al snel wordt de theorie serieus overgenomen. Lise Bonduelle onderzoekt hoe zulke complottheorieën zich via sociale media razendsnel verspreiden. Van onschuldige grappen tot bewuste desinformatie: wie heeft er baat bij het in stand houden van deze verhalen?

• Simon de Moen startte een Facebookpagina 'Hasselt bestaat niet' als parodie om te tonen hoe irrationele complottheorieën ontstaan en verspreid worden, met meer dan 3700 volgers.
• Simon kwam per ongeluk in een Facebookgroep met 10.000 Nederlanders die complottheorieën deelden, zoals pedofilienetwerken en 'lizard people'.

In deze aflevering onderzoeken Lise Bonduelle en haar team waarom zogenaamd kritische mensen zoals journaliste Deborah Seys in complottheorieën kunnen geloven. Ze laten zien hoe twijfel over vaccins begint met onbeantwoorde vragen en confirmation bias. Het hoofdthema is dat iedereen, ongeacht opleiding, vatbaar is voor complotdenken in tijden van crisis.

• Journalist Deborah Seymes geloofde maandenlang in complottheorieën over het coronavaccin, hoewel ze dacht immuun te zijn voor zulke ideeën.
• Natalie van Raamdonk stelt dat mensen in complottheorieën rollen bij persoonlijke of maatschappelijke crises, zoals de coronapandemie.