De Limes leeft!

10 april 2026 · 19 minuten

Vrouwen in het Romeinse Rijk: van slavin naar vrijheid

In deze aflevering spreekt Deborah met Emily Heemelrijk over haar boek 'Eindelijk vrij', over vrouwelijke slaven in het Romeinse Rijk die de vrijheid wisten te bereiken. Ze vertelt hoe deze vrijgelaten vrouwen, vaak met een beroep als kapster of vroedvrouw, trots waren op wat ze hadden bereikt. Centraal staat de spanning tussen het Romeinse ideaal van de thuiszittende matrona en de realiteit van werkende vrijgelaten vrouwen.

• In het Romeinse Rijk lieten vrijgelaten vrouwen op hun grafsteen trots hun beroep vereeuwigen, zoals kapster, vroedvrouw of goudbewerkster, terwijl het ideaalbeeld was dat vrouwen thuisbleven.
• Vrijgelaten vrouwen combineerden werk en het matrona-ideaal door zich op grafreliëfs zowel als keurige huisvrouw als met hun ambacht te laten afbeelden.

In deze aflevering vertelt amateurarcheoloog Cornijn Huis over vijftig jaar onderzoek naar Romeins Huissen. Samen met de Historische Kring Huissen speelde hij een cruciale rol bij het blootleggen van een omvangrijk grafveld en een nederzetting langs de Limesweg. Luister naar het verhaal van geromaniseerde bewoners, bijzondere grafvondsten en hoe Huissen de Limes in Gelderland op de kaart zette.

• Het grafveld in Huissen werd ontdekt dankzij een geplande woonwijk; na protest van amateurs werd 50% van het grafveld opgegraven, zo'n 100-120 graven.
• Op een bord uit een rijk graf in Huissen staat de naam 'Opius Cuiatus', een verwijzing naar keizer Trajanus; deze naamgevingsgewoonte kwam vooral voor bij Romeinse militairen.

In deze aflevering spreekt Deborah met amateurarcheoloog Alex Koster, die al veertig jaar Germaanse nederzettingen ten noorden van de Romeinse limes onderzoekt. Hij vertelt over opmerkelijke vondsten, zoals een nederzetting vol Romeins aardewerk, glas en munten, en een grafveld met rijke bijgiften. Daarmee toont hij aan dat het gebied boven de Rijn geen lege bufferzone was, maar een plek vol contacten en uitwisseling met de Romeinen.

• Een Germaanse nederzetting net boven de Rijn bevatte Romeins aardewerk, glas, munten en metaalresiduen, wat wijst op intensieve handel of grenscontacten met het Romeinse rijk.
• Bij een proefsleuf in 1991 werd direct een huisplattegrond gevonden van 30 x 12 meter, waarna een opgraving van enkele dagen uitliep op drie weken en meerdere opgravingscampagnes.

In deze aflevering duikt Debora in de wereld van tijdelijke Romeinse legerkampen op de Veluwe. Archeoloog Jens Goeré vertelt hoe hij met een zelfontwikkeld model, op basis van oude landschapskaarten en lidar, vier van deze kampen wist op te sporen. Zo komt het verhaal tot leven van een Romeins leger dat steeds verder trok, ver ten noorden van de Limes.

• In 1922 werd het eerste tijdelijke Romeinse legerkamp op de Veluwe, Emelo Leuvenum, opgegraven, nadat men in het landschap al een wal en gracht had waargenomen.
• Via laseraltimetrie (LiDAR) kunnen archeologen door bomen en vegetatie heen kijken en zo onzichtbare resten van Romeinse marskampen opsporen.

In deze aflevering van De Liemens Leefd reist Joerd Lokhorst door Gelderland en bezoekt Museum Het Pakhuis in Ermelo, waar een tentoonstelling over de Romeinse marskampen in de buurt te zien is. Het gesprek gaat over tijdelijke legerkampen en hoe het museum archeologie juist voor kinderen beleefbaar maakt. Een korte maar smaakvolle kennismaking met een museum waar je meer doet dan alleen kijken.

• Museum het Pakhuis in Ermelo heeft een Romeinse tentoonstelling vanwege de ontdekking van tijdelijke legerkampen, zogeheten marskampen, in de directe omgeving.
• Het museum is een doe- en beleefmuseum waar kinderen archeologie kunnen ervaren, en start een jonge archeologenclub voor kinderen van 6 tot 12 jaar.