De Ondergrond

12 juni 2026 · 4 minuten

Vuurwerk en nationale trots bij de Ultras Garuda

In deze aflevering dompel ik je onder in de wereld van de Ultras Garuda, de fanatiekste supporters van Indonesië. Tussen dikke rook, vuurwerk en nationale trots loop ik mee naar het Gelora Bung Karno-stadion, waar de spanning voor de wedstrijd voelbaar is. Dit is het verhaal achter De Voetbalrepubliek, een persoonlijke zoektocht door het voetballende Indonesië.

• Bij het Soekarno-standbeeld steken duizenden Ultras Garuda voor een wedstrijd vuurwerk af; de rook wordt zo dik dat het standbeeld niet meer te zien is.
• Bij een omgevallen vuurwerkpot in de menigte valt een supporter levenloos neer; twee anderen slepen hem weg, zonder dat duidelijk wordt of hij dood is.

In Navajo Nation, het grootste reservaat van de Verenigde Staten, ontmoet Sam de jonge activist Teiment. Teiment vertelt over de verwoestende erfenis van uraniumwinning op zijn volk, die tot op de dag van vandaag gezondheidsproblemen en waterschaarste veroorzaakt. Een persoonlijk en indringend gesprek over verzet, identiteit en de strijd voor een rechtvaardige toekomst.

• Vanaf 1944 begon de Amerikaanse overheid uranium te winnen op Navajo-land voor atoombommen, zonder de Navajo te waarschuwen voor gezondheidsrisico's.
• In 1970 brak een dam bij een uraniummijn, waardoor 1000 ton radioactief afval en 350 miljoen liter radioactieve vloeistof in de rivier stroomde.

23 december 2025 · 28 minuten

Lomaland: de theosofische utopie van San Diego

Hoog boven de Stille Oceaan liggen de resten van Lomaland, een utopische Theosofische gemeenschap uit het begin van de 20e eeuw. Kenneth Small, derde generatie Theosoof, vertelt over de bloeiperiode, de school en het Griekse amfitheater, en over de idealen van karma en universele verbondenheid. Een verhaal over een vergeten droom die ooit honderden mensen naar San Diego trok.

• De paarse glazen van de gebouwen in Lomaland stonden symbool voor een verhoogde spirituele staat, zonder dat duidelijk was waarom juist die kleur daarvoor koos.
• De Nederlandse componist Daniel de Lange verhuisde aan het einde van zijn leven naar Lomaland en overleed daar in 1918, midden in de bloeiperiode van de gemeenschap.

In deze aflevering reist een verslaggever naar een rodeo in Truckee, Californië, om de 17-jarige stierenrijder Tristan Garrett te volgen tijdens zijn poging om acht seconden op een wilde stier te blijven zitten. Voorafgaand aan zijn rit vertelt Tristan over de mentale druk, de blessures en de hoge kosten van het stierenrijden, terwijl hij hoopt op een doorbraak. Maar tijdens de rodeo gaat het mis: na een paar seconden wordt hij van de stier geworpen en blijft de teleurstelling groot.

• De beroemde rodeostier Pushwacker heeft een eigen Wikipedia-pagina en een documentaire die miljoenen keren is bekeken.
• Beginnende stierenrijders moeten zelf betalen om mee te doen, ongeveer 150-160 dollar per rit, terwijl de top miljoenen kan verdienen.

Lennard Huisman bezoekt de Salton Sea in Californië, ooit een toeristische trekpleister maar nu een verlaten, giftig meer. Hij ontmoet Kevin Key, die er in zijn eentje woont in een trailer en nog steeds schoonheid ziet in de verwoesting. Het meer vergiftigt door menselijk falen, maar voor Kevin is het de stilte die hij altijd zocht.

• Het meer is ontstaan doordat een irrigatiekanaal brak en het water uit de Colorado River twee jaar lang in een vallei stroomde.
• In 1996 stierven in vier maanden tijd meer dan 14.000 vogels doordat ze vergiftigde vissen uit de Salton Sea aten.