De Reizen van De Nachtwacht

De nachtwacht heeft in het Rijksmuseum een vaste stek gekregen, maar niet zonder slag of stoot. In 1975 wordt het schilderij met een mes beschadigd en later moet het tijdens een grootscheepse renovatie opnieuw worden verhuisd. Een speciaal ontsnappingsluik, sinds 1934 verborgen achter het doek, moet het meesterwerk voor altijd beschermen.

• In 1975 sneed een verwarde man met een broodmes zeven sneden in de Nachtwacht en verwijderde een hele reep uit het doek.
• Na de mesaanval plaatste het Rijksmuseum flacons met gedestilleerd water als zuurremmer om verdere vernielingen te voorkomen.

In 1941 wordt de Nachtwacht naar een bunker in Heemskerk gebracht, maar als de Atlantikwall wordt gebouwd, moet het doek opnieuw verhuizen. Via een tussenstop in een garage bij een bevriende ondernemer reist het schilderij per trein naar de Sint-Pietersberg in Maastricht. Drie jaar lang ligt het daar veilig in een speciaal gebouwde kluis, bewaakt door suppoosten die zelfs een SS-officier dwingen zijn wapen af te geven.

• De Nachtwacht werd tijdens de Tweede Wereldoorlog opgerold in een cilinder vervoerd, waarbij het dagelijks gedraaid moest worden om door het eigen gewicht niet te bezwijken.
• In 1941 werd het schilderij tijdelijk ondergebracht in de garage van 'zwarte Jaap' Beentjes in Heemskerk, een geheim dat pas jaren later door zijn dochter werd ontdekt.

In deze aflevering reist de Nachtwacht onder dreiging van de Tweede Wereldoorlog van het Rijksmuseum naar kasteel Radboud in Medemblik. Als de oorlog uitbreekt, moet het schilderij halsoverkop verder, via een nachtelijke stop in Winkel naar een kunstbunker in Castricum. Onderweg blijkt hoe kwetsbaar het nationale meesterwerk is: verhuisd op een glaswagen, gestald in kisten en zelfs een nacht in de buitenlucht.

• In 1939 werd de Nachtwacht stiekem naar Kasteel Radboud in Medemblik gebracht, verpakt in grote kisten in de ridderzaal.
• De verhuizers van de Nachtwacht wisten de bestemming niet; de operatie bleef geheim, zelfs voor degenen die het transport uitvoerden.

Het Trippenhuis, het eerste echte Rijksmuseum, is een belangrijke plek voor De Nachtwacht geweest. In 1843 valt daar een hamer van een timmerman per ongeluk door het doek. Een hamer die de natuurwetten tart? In 1885 opent het nieuwe Rijksmuseum zijn deuren met een prachtige zaal voor de Nachtwacht. Maar een paar jaar later gaat het doek alweer op transport.   Research, script en presentatie: Petra de Beij en Jean van Dijk Eindredactie: Koen Maas en Bart Slim Montage en audionabewerking: Wim Rosing, Edgar van Santen en Marcel Hofman Vormgeving: Ronny Köster Technische ondersteuning: Bart Schutte

In 1715 wordt de Nachtwacht rigoureus bijgesneden om tussen twee deuren in het stadhuis te passen, wat leidt tot verdwenen stukken. Later, tijdens de dreiging van Napoleon, verstoppen de Amsterdammers het schilderij onder een vloerkleed om het te beschermen. De reis van het meesterwerk wordt geteisterd door deze drastische ingrepen en listige reddingspogingen.

• In 1715 werd De Nachtwacht aan alle zijden bijgesneden om tussen twee deuren te hangen; de afgeknipte stukken zijn spoorloos verdwenen.
• Volgens een hardnekkige mythe werd De Nachtwacht in 1811 onder een vloerkleed verstopt om te voorkomen dat Napoleon het naar Parijs stal.