Muziek tot Leven - Verhalen van musici in de oorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt cellist Paul Hermann gedeporteerd, maar zijn bijzondere cello met de inscriptie 'Ego sum anima musicae' weet te overleven. Jaren later duikt de cello onverwachts op in Düsseldorf, dankzij een tip van een Chinese professor. Zijn dochter Corrie komt oog in oog te staan met het instrument van haar vader, een ontroerende hereniging die laat zien dat muziek en liefde de tand des tijds doorstaan.

• De zwager van cellist Paul Hermann reisde in 1944 150 kilometer per fiets of auto naar Toulouse om de kostbare Galliano-cello te redden en liet een goedkope vervanger achter.
• De cello van Paul Hermann draagt de inscriptie 'Ego sum anima musicae' (Ik ben de ziel van de muziek) in de klankkast, wat hem uniek maakt.

29 april 2026 · 47 minuten

De laatste reis van cellist Paul Hermann

In deze aflevering het verhaal van de Joodse cellist en componist Paul Hermann, die in de Tweede Wereldoorlog werd gedeporteerd. Zijn dochter Corrie vertelt over zijn leven, zijn bijzondere Galliano-cello met de inscriptie 'Ik ben de ziel van de muziek', en het briefje dat hij uit de trein gooide. Een indrukwekkend verhaal over muziek, liefde en verlies, en het begin van een zoektocht naar dat unieke instrument.

• Paul Hermann kreeg in 1928 een Galliano-cello uit 1730 in bruikleen, waarvoor Jacob de Graaf 800 Engelse ponden betaalde.
• De cello droeg de Latijnse inscriptie 'ego sum anima musicae' (ik ben de ziel van de muziek), waaraan de podcast zijn titel ontleent.

Het salarisboek van het Residentie Orkest toont in 1941 abrupt het einde van concertmeester Sam Swaap, ontslagen omdat hij Joods is. Na 27 jaar trouwe dienst moet hij weg, terwijl het orkest doorgaat met een vervanger. Deze aflevering onderzoekt zijn lot én de late verwerking van deze zwarte bladzijde door het orkest.

• In het salarisboek van het Residentie Orkest werd de laatste salarisbetaling aan Sam Swaap in 1941 afgestreept, waarna de rest van de pagina leeg bleef.
• Op de officiële ontslaglijst van 9 oktober 1941 stonden negen Joodse musici, later kwam een tiende omdat diens Joodse status eerst onduidelijk was.

De bal wordt aan het rollen gebracht door Jan Leuiken, betrokken bij de Joodsche Begraafplaats in Wassenaar. Daar ligt Sam Swaap begraven. Leuiken neemt contact op met het Residentie Orkest: “Zeg, kennen jullie Sam Swaap?” Natuurlijk kennen ze die wel, maar meer 'van horen zeggen'. Bij een bezoek aan de archieven blijkt pas hoe schitterend de carrière van de violist is geweest en hoe belangrijk hij was voor het Residentie Orkest Toevallig is het zo dat juist op dat moment een schilderij te koop wordt aangeboden waarop Sam Swaap te zien is: als primarius van het internationaal befaamde Haagsche Strijkkwartet. Is dit iets voor het orkest? Aan het woord komen:  * Jan Leuiken (Joodsche Begraafplaats), * Sven Arne Tepl (Residentie Orkest) * Philomeen Lelieveldt (Nederlands Muziek Instituut) * Pauline Micheels (schrijfster van Muziek in de schaduw van het Derde Rijk) * Sam Swaap, in een interview uit 1968 met Willem Strietman (Avro) Deze muziek hoor je in de aflevering: In veel gevallen gaat het om historische opnames, van Sam Swaap zelf  * Rimsky-Korsakov (https://www.npoklassiek.nl/componisten/ba4bcca4-ff62-4461-8d7b-a66dcecd0cb8/rimski-korsakov-nikolaj): Sadko, door Sam Swaap & Paul Frenkel, London HMV 1927 * Beethoven (https://www.npoklassiek.nl/componisten/14037108-31b5-4b4c-87b2-752b344c3304/beethoven-ludwig-van), 7e Symfonie, deel II: Allegretto, door het Residentie Orkest o.l.v. Jaap van Zweden * Schumann (https://www.npoklassiek.nl/componisten/5e042b8d-1035-4ad8-b465-4c90d62ec790/schumann-robert), Berceuse. Door Haagsche String Quartet, HMV 1924 * Andriessen, De tijd. Door Asko|Schoenberg o.l.v. Reinbert de Leeuw. Attacca 2024 * Andriessen, Remembering that Sarabande. Orkest van de 18e Eeuw o.l.v. Daniel Reuss * Lully (https://www.npoklassiek.nl/componisten/bc98cdda-e8cb-46dc-8544-178fbc63e803/lully-jean-baptiste), Bourgeois Gentilhomme - Menuet. Door Haagsche String Quartet, HMV 1924 * Dukas, De tovenaarsleerling. Door het Residentie Orkest o.l.v. Arturo Toscanini, Dell Arte, 22 maart 1938 * Beethoven, Strijkkwartet no. 5, deel III Menuet. Haagsche Strijkkwartet. Polygoon                                    * Bach (https://www.npoklassiek.nl/componisten/e99952a5-46c4-49cc-9f79-224cd2765754/bach-johann-sebastian), Ave Maria. Door Sam Swaap, viool & Paul Frenkel, piano. HMV 1927 De bal wordt aan het rollen gebracht door Jan Leuiken, betrokken bij de Joodsche Begraafplaats in Wassenaar. Daar ligt Sam Swaap begraven. Leuiken neemt contact op met het Residentie Orkest: “Zeg, kennen jullie Sam Swaap?” Natuurlijk kennen ze die wel, maar meer 'van horen zeggen'. Bij een bezoek aan de archieven blijkt pas hoe schitterend de carrière van de violist is geweest en hoe belangrijk hij was voor het Residentie OrkestToevallig is het zo dat juist op dat moment een schilderij te koop wordt aangeboden waarop Sam Swaap te zien is: als primarius van het internationaal befaamde Haagsche Strijkkwartet. Is dit iets voor het orkest? Aan het woord komen:  Jan Leuiken (Joodsche Begraafplaats), Sven Arne Tepl (Residentie Orkest) Philomeen Lelieveldt (Nederlands Muziek Instituut) Pauline Micheels (schrijfster van Muziek in de schaduw van het Derde Rijk) Sam Swaap, in een interview uit 1968 met Willem Strietman (Avro) Deze muziek hoor je in de aflevering: In veel gevallen gaat het om historische opnames, van Sam Swaap zelf  Rimsky-Korsakov: Sadko, door Sam Swaap & Paul Frenkel, London HMV 1927 Beethoven, 7e Symfonie, deel II: Allegretto, door het Residentie Orkest o.l.v. Jaap van Zweden Schumann, Berceuse. Door Haagsche String Quartet, HMV 1924 Andriessen, De tijd. Door Asko|Schoenberg o.l.v. Reinbert de Leeuw. Attacca 2024 Andriessen, Remembering that Sarabande. Orkest van de 18e Eeuw o.l.v. Daniel Reuss Lully, Bourgeois Gentilhomme - Menuet. Door Haagsche String Quartet, HMV 1924 Dukas, De tovenaarsleerling. Door het Residentie Orkest o.l.v. Arturo Toscanini, Dell Arte, 22 maart 1938 Beethoven, Strijkkwartet no. 5, deel III Menuet. Haagsche Strijkkwartet. Polygoon                                    Bach, Ave Maria. Door Sam Swaap, viool & Paul Frenkel, piano. HMV 1927