Verborgen in het volle zicht

De Rode Buurt in Zaandijk, een honderd jaar oude arbeiderswijk, wordt grondig aangepakt. Waar sommige huizen worden gerenoveerd en andere plaatsmaken voor nieuwbouw, blijft het historische karakter overeind. Zo combineert de wijk erfgoed met moderne, klimaatadaptieve maatregelen voor de toekomst.

• In Zaandijk richtten arbeiders begin 20e eeuw zelf een woningcorporatie op en lieten door socialistische architecten Gulden en Geldmaker de Rode Buurt ontwerpen.
• De Rode Buurt heeft straten vernoemd naar Karl Marx en Domela Nieuwenhuis, wat de socialistische identiteit van de wijk nog steeds benadrukt.

In deze aflevering duiken we in de bijzondere leerstoel 'Cultureel Erfgoed en Maatschappelijke Ontwikkeling' aan de Wageningen Universiteit. Historisch geograaf Elize Storm-Smeets en haar promovendi onderzoeken hoe erfgoed kan helpen bij actuele ruimtelijke en sociale vraagstukken. Van de koloniën van Weldadigheid tot de rietcultuur in de Weerribben: hoe laat je een plek transformeren zonder haar ziel te verliezen?

• Burgemeester Richard Jager van Westerveld nam het initiatief voor een bijzondere leerstoel aan Wageningen University, uniek omdat gemeenten zelden academisch onderzoek laten doen.
• De Koloniën van Weldadigheid werden in 1818 door Johannes van den Bosch bedacht om armen op te voeden via landbouw, maar het strakke plan had geen sociale ontmoetingsplekken.

In deze aflevering ontdek je hoe eeuwenoude greppels in Friesland worden ingezet als slimme oplossing voor bodemdaling, waterbeheer en CO2-reductie. We bezoeken het project Greppelland, waar boeren, erfgoedadviseurs en projectleiders vertellen hoe deze vergeten landschapselementen weer van waarde worden. Een verhaal over het verleden dat verrassend actueel blijkt in de strijd tegen klimaatverandering.

• Het Friese Greppelland stamt uit de late middeleeuwen; door ontwatering en oxidatie is de veenbodem in enkele eeuwen enkele meters gedaald.
• In Greppelland lopen de smalle greppels niet tot aan de sloot; een buisje voert het water het laatste stuk ondergronds af.

Op Belevenisboerderij Schieveen ontdek je hoe erfgoed en natuur hand in hand gaan. Deze historische boerderij vormt het hart van Rotterdam de Boer op, een project dat stadsbewoners weer verbindt met het platteland. Door het landschap op oude wijze te beheren, keren weidevogels terug en wordt duidelijk hoe kort de weg van boer tot bord kan zijn.

• De polder Schieveen zou wijken voor vliegvelduitbreiding en een bedrijventerrein, maar Rotterdammers kozen voor behoud toen ze hoorden over 18e-eeuwse droogmakerijen en middeleeuwse veenontginningen.
• In het broedseizoen wordt het waterpeil opzettelijk verhoogd, wat leidde tot een verdubbeling van het aantal weidevogels en het eerste duurzame grutto-broedsucces in 25 jaar.

In Haarlem worden leegstaande kerkgebouwen omgetoverd tot zogenaamde buurtbakens: plekken waar de deur elke dag openstaat voor de buurt. Ontdek hoe dit erfgoedproject kerken een nieuwe rol geeft in de wijk, van zorg en ontmoeting tot verduurzaming. Een verhaal over het behoud van monumentale gebouwen door ze weer midden in de samenleving te plaatsen.

• De Heilige Anna en Maria-kathedraal in Haarlem is zo in een huizenblok opgenomen dat het gebouw volledig opgaat in de omgeving, waardoor je er snel voorbij rijdt.
• In de kathedraal staat een antiek Rijksmonument-orgel dat pas in 1973 naar Haarlem kwam; organisten die het mogen bespelen, smullen ervan.