Wilde Eeuwen

5 september 2025 · 45 minuten

De kracht van het Gilgamesj-epos: hoe een dichter een koning verraste met een oud verhaal

In het oude Babylon wordt de schrijver Sin-leqi-unnini voor de nieuwe Assyrische koning geroepen om een lofdicht voor te dragen, maar hij brengt in plaats daarvan een traumatisch verhaal over Gilgamesh ten gehore. De koning, Tukulti-Ninurta, blijkt niet boos maar juist geïntrigeerd en geeft hem vier dagen om zijn meesterwerk af te maken. Zo ontstaat de standaardversie van het Gilgamesh-epos, een verhaal over macht, vriendschap en de onvermijdelijkheid van de dood.

• Rond 1220 v.Chr. duikt Sîn-leqi-unnini tweemaal op in een juridisch kleitablettenarchief vanwege een bierruzie, wat zijn historische bestaan ondersteunt.
• Het Gilgamesj-epos van Sîn-leqi-unnini bestaat uit ongeveer 3000 versregels verdeeld over 11 kleitabletten, tweezijdig beschreven in het Akkadisch.

29 augustus 2025 · 51 minuten

Het alfabet van de mijnwerkers: hoe kriebelschrift de wereld veranderde

In de Sinaïwoestijn, 3800 jaar geleden, ontdekt de mijnwerker Lagis hoe zijn vriend Asa met eenvoudige kriebeltekens woorden vormt. Het is het prille begin van het alfabet, een uitvinding die de wereld zou veranderen. Maar waarom duurde het nog eeuwen voordat dit revolutionaire schrift echt doorbrak?

• In de Sinaï werden op de berg Serabit de oudste alphabetische inscripties ontdekt, die 3800 jaar oud zijn.
• Semitische arbeiders in de Sinaï creëerden het alfabet door Egyptische hiërogliefen te gebruiken voor de beginmedeklinkers van woorden.

Enheduana, de oudst bekende dichter, wordt uit haar stad Ur verdreven door een opstand. Haar maangod Nanna zwijgt en laat haar in de steek, waarop ze haar smeekbede richt tot de godin Inana. In een vurig lied beschuldigt ze Nanna van verraad en smeekt ze Inana om haar te redden.

• Enheduana is de oudst bekende auteur bij naam; haar gedichten werden meer dan duizend jaar lang gekopieerd in schrijversopleidingen.
• In haar smeeklied beschrijft ze hoe de maangod Nanna zweeg tijdens de opstand en haar lot aan Inana gaf.

Slata, een jonge sjamaan in opleiding, reist naar een tempel terwijl hij visioenen krijgt over kikkererwten. Deze peulvruchten blijken cruciaal voor de gezondheid van kinderen in zijn gemeenschap. Zijn reis en dromen schetsen het prille begin van de landbouwrevolutie.

• Het oudste brood ter wereld, 14.500 jaar oud, werd gebakken door natufische jagers-verzamelaars in de Zwarte Woestijn in Jordanië.
• Archeologen vonden 13.000 jaar oude bierresten in een natufische grot, wat bewijst dat bier al voor de landbouw werd gebrouwen.

In deze aflevering staat de twaalfjarige Doi centraal, een vroege homo sapiens met een bijzondere afkomst: hij heeft een Neanderthaler als verre voorouder. Wanneer een groep Neanderthalers, onder wie zijn zwaargewonde oudoom Struin, bij zijn kamp aankomt, wordt Doi als enige van zijn groep uitgenodigd voor het eindritueel. Daar krijgt hij een stuk vlees van zijn overleden oudoom en moet hij ervan eten.

• In de Oase-grot in Roemenië is een 40.000 jaar oude kaak van een Homo sapiens gevonden met 6 procent Neanderthal-DNA, het hoogste percentage ooit gemeten.
• Neanderthalers aten het vlees van hun dode familieleden op als ritueel eerbetoon, niet uit honger, zo blijkt uit snijsporen op botten.