In de Diepte: Reis naar de kern

Ivo van Vulpen onderzoekt het lot van het Brabantse dorp Moerdijk, dat moet verdwijnen voor de energietransitie. Bewoners voelen zich van de kaart geveegd en vechten tegen onzekerheid over hun toekomst. Het niet weten of hun droomhuis straks nog bestaat, blijkt het zwaarst om te dragen.

• Op 11 november 2023 werd het Brabantse dorp Moerdijk opgeschrikt door het bericht dat het moet verdwijnen voor de energietransitie.
• Bewoners weigeren zich te laten uitkopen, ook niet voor 140 procent van de waarde van hun huis.

Ivo van Vulpen neemt je mee naar de grens van wat we weten en draait zich om naar het donker. In deze aflevering staat de zoektocht naar donkere materie centraal, een mysterieus deeltje dat vijf keer zoveel massa in het heelal vormt als alles wat we kunnen zien. Hoe probeert de wetenschap dit onzichtbare spoor te vangen, diep onder de grond in een vat vloeibaar xenon?

• Er is vijf keer meer donkere materie in het heelal dan gewone materie, wat neerkomt op ongeveer 80% van alle materie.
• Voor de detectie van donkere materie gebruiken wetenschappers een vat met 2000 kilogram vloeibaar xenon, diep onder de grond.

Ivo van Vulpen neemt je mee naar CERN, waar de jacht op het Higgsboson het standaardmodel van de deeltjesfysica eindelijk zijn stevige fundament gaf. Ontdek hoe het Higgsveld, als onzichtbaar cement, deeltjes hun massa geeft en waarom deze ontdekking een van de grootste doorbraken in de moderne wetenschap is.

• Het Higgsmechanisme stelt dat de ruimte overal gevuld is met een onzichtbaar veld dat deeltjes massa geeft, vergelijkbaar met water voor vissen.
• De zoektocht naar het Higgsboson duurde meer dan 50 jaar, van de theoretische voorspelling in 1964 tot de ontdekking in 2012.

10 juli 2025 · 22 minuten

Het standaardmodel: de twaalf elementaire deeltjes

Ivo van Vulpen neemt je mee naar de ontdekking van de kosmische straling en de deeltjesversnellers, die leidden tot het standaardmodel: de twaalf elementaire bouwstenen van alle materie. Ontdek hoe protonen en neutronen uit quarks blijken te bestaan, en waarom het muon als een onverwachte gast opdook. Een reis naar de kern van de allerkleinste deeltjes.

• Kosmische straling bleek sterker te worden op grotere hoogte, wat bewees dat de straling uit de ruimte kwam en niet uit de aarde.
• Het muon, een onverwacht deeltje dat 200 keer zwaarder is dan een elektron, werd ontdekt in kosmische straling.

Ivo van Vulpen neemt je mee naar 1912, het jaar waarin we voor het eerst een atoom in beeld kregen. Dit leidde tot een complete revolutie in de natuurkunde, met de ontdekking van de atoomkern, de elektronenbanen en de eerste vreemde wetten van de kwantummechanica. De atoomrevolutie legde de basis voor alles van kernenergie tot de quantumcomputer.

• Ernst Rutherford vuurde in 1912 deeltjes met bijna een miljard kilometer per uur af op goudatomen om hun structuur te ontdekken.
• Volgens toenmalige natuurwetten mochten elektronen geen stabiele banen om de atoomkern draaien, maar Niels Bohr voerde een arbitraire kwantiseringsregel in.