LEO in Gesprek

Ruud Schuurs gaat in gesprek met gedeputeerde Huib van Essen over de stagnerende energietransitie. Ze bespreken hoe impasses rond windparken, hoogspanningsstations en netcongestie doorbroken kunnen worden. Van Essen benadrukt dat er meer regie en lef nodig is van overheden om tempo te maken.

• De provincie Utrecht was de eerste regio met netcongestie door snelle elektrificatie, waardoor nieuwe aansluitingen soms acht jaar moeten wachten.
• Een hoogspanningsstation bouwen duurt normaal 10 tot 15 jaar, maar Utrecht probeerde het in 5 tot 6 jaar, wat nog steeds te lang was.

Gerlach Velthoven, oprichter van Betuwe Wind, vertelt over het ongemak van bewoners vragen om te veranderen, en hoe lokaal organiseren die boodschap verzacht. In plaats van preken richt hij zich op positieve, zichtbare projecten en streekidentiteit. Zo wordt de energietransitie een gemeenschapszaak, geen opdringerige preek.

• Betuwe Wind en Energie Samen Rivierenland begonnen 13 jaar geleden als een hobby van een handvol burgers aan een keukentafel, uitgegroeid tot een van de grootste energiecoöperaties van Nederland.
• Gerlach Velthoven was eerder marketeer en domineerde de ‘ongemakkelijke boodschap’: mensen aanspreken op hun energiegedrag, terwijl ze vaak niet doorhebben dat hun ‘groene stroom’ niet echt duurzaam is.

In deze aflevering onderzoekt Ruud Schuurs met Dennis Straat hoe gedragspsychologie kan helpen bij het doorbreken van vastgeroeste patronen in de energietransitie. Straat pleit voor een integrale aanpak waarbij niet alleen techniek en prijs, maar juist ook menselijk gedrag en politieke dynamiek centraal staan. Alleen door bewust ruimte te creëren voor nieuwe denkwijzen en onorthodoxe oplossingen, kunnen we netcongestie écht te lijf gaan.

• Dennis Straat maakte een opvallende switch van politicus en bestuurder naar gedragspsycholoog bij netbeheerder Liander om gedrag in de energietransitie te verbeteren.
• Bij netcongestie wordt vaak direct gekozen voor technische oplossingen, maar gedragspsychologie wordt zelden structureel ingezet in veranderprocessen.

In deze aflevering van LEO in gesprek ontkent planoloog Jeroen Niemans het bestaan van energieplanologie. Hij pleit voor een integrerende aanpak waarbij energie niet als apart vakgebied wordt behandeld, maar onderdeel is van een bredere, zorgvuldige ruimtelijke ordening. Host Ruud Schuurs gaat met hem in gesprek over waarom een lange termijnvisie en het verbinden van werelden essentieel zijn.

• Nederland is het enige land ter wereld met een apart vak 'planologie', een unieke uitvinding die nergens anders is aangeslagen.
• De totale ruimtelijke investeringen voor de energietransitie tot 2040 bedragen 260 tot 470 miljard euro, tien keer meer dan de waterveiligheid.

In deze aflevering onderzoekt Ruud Schuurs met Govert Geldof waarom de energietransitie vastloopt in de systeemwereld van regels en modellen, terwijl de leefwereld van burgers niet wordt gehoord. Geldof pleit voor verbinding via een tussenruimte waarin verhalen en ervaringskennis centraal staan, in plaats van top-down opgelegde oplossingen. Aan de hand van het Friese initiatief Vreun laat hij zien hoe lokale betrokkenheid en eigenaarschap de sleutel kunnen zijn tot een werkelijk duurzame transitie.

• Goffert Geldof ontdekte in 1993 het boek 'Complexity' in de etalage van Pramstra en zag daarin de verbinding tussen techniek en sociale processen.
• Hij stelde vast dat sociale wetenschappers niks met ingenieurs wilden hebben, en technici niks met sociologen, waardoor een niemandsland voor complexiteitswetenschap ontstond.