Van snoozen tot zotheid: 10 podcasts over waarom we doen wat we doen
Waarom snoozen we, waarom voelen we ons beledigd, en waarom doet de groep dingen die je alleen nooit zou doen? We zochten afleveringen waarin psychologen, historici en gewone mensen dat gedrag uitleggen, zonder zelfhulp of voorschriften.
Waarom we onze vaste stek niet loslaten
Sofie Lemaire zoekt in De Wereld van Sofie uit waarom een vaste plek zo geruststellend is. Gedragspsychologen leggen uit dat gewoontes energie besparen: de context stuurt het gedrag automatisch. De prijs van flexplekken blijkt uit onderzoek: minder vaste plek betekent meer stress en meer absenteïsme. En dan is er nog Jeremy Bentham, die sinds 1832 op zijn vaste stoel aan University College London zit, als opgezet exemplaar.
Wat het woord 'gewoon' verbergt
Damiaan Denys en Sophie Frankenmolen zoeken in Doe maar gewoon: de verborgen betekenissen van een Nederlands sleutelwoord uit waarom we zo vaak "gewoon" zeggen. Denys vertelt over zwaar zieke meisjes die zeiden dat ze "gewoon een normaal meisje" wilden zijn, een verlangen dat volgens hem niets met middelmatigheid te maken heeft. De uitdrukking "doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg" stamt uit de zestiende eeuw en is geworteld in calvinistisch verzet tegen pronkzucht. In de aflevering zien ze ook hoe "gewoon" als sociaal stuurmiddel werkt: het sluit discussies af en maakt emoties kleiner.
Waarom we onze tranen inslikken
Anna Gimbrère, Tex de Wit en Stefan Pop zoeken in deze aflevering uit waarom we huilen als zwakte zien. In de Griekse mythologie was een huilende Achilles een teken van passie; pas met de industrialisatie van eind 1800 werd het inhouden van tranen een deugd. Vrouwen huilen gemiddeld 30 tot 60 keer per jaar, mannen 6 tot 17 keer, en dat verschil is er niet vanaf de geboorte: babyjongens en -meisjes huilen even vaak, tot de hormonen rond hun zevende een kloof maken.
Pesten als sociale strategie
Maxie Eckert onderzoekt in deze aflevering waarom kinderen pesten, zonder zich te beperken tot slachtofferverhalen. Voormalig pester Marcel vertelt hoe groepsdruk en statusverlangen hem tot pesten aanzetten. Onderzoek wijst uit dat pesten voor kinderen een strategie kan zijn om in de sociale rangorde van de klas te klimmen; cognitieve empathie versterkt het gedrag soms zelfs, omdat pesters andermans gevoelens misbruiken. Bijna 20 procent van de Belgische jongeren zegt maandelijks gepest te worden, en dat aantal neemt volgens PISA-studies niet af.
Hoeveel levensjaren je smartphone opslokt
Sofie Lemaire laat met de app Roots uitrekenen hoeveel jaar van je resterende leven je op je scherm spendeert. In de aflevering komt dat bij sommige getuigen op elf jaar uit, en een brick-toestelletje dat apps blokkeert moet de verslavende gewoonte doorbreken. Psychiater Hendrik Peuskes zegt dat een dopamine-detox weinig effect heeft en dat gesprekken oppervlakkiger worden zodra er een smartphone op tafel ligt.
Linksom lopen, zonder erbij stil te staan
Negentig procent van de mensen buigt spontaan naar links af tijdens het lopen, ongeacht cultuur of handvoorkeur, blijkt uit onderzoek in Spanje en Japan. Wetenschapsfilosoof Geert Machils legt in gesprek met Lieven Vandenhaute uit hoe die onbewuste linksvoorkeur ook sport en architectuur heeft gevormd: atletiekpistes lopen al sinds 1896 tegenwijzerzin, nadat rechtshandige atleten protesteerden tegen de oorspronkelijke richting. De oorzaak ligt volgens de onderzoekers vermoedelijk in de asymmetrie van het menselijk lichaam, niet in aardmagnetisme of aangeleerd gedrag. De meeste mensen zijn linksdraaiend
De middeleeuwer zag zotheid als een steen in het hoofd
Kunsthistorica Wendy Wouters legt in Keisnijdingen, geslepen neuzen en herbakken hoofden: het denken over zotheid in de late middeleeuwen uit hoe laatmiddeleeuwers mentale problemen zagen als een lichamelijke kwaal. Een zotskei werd uit het voorhoofd gesneden, en wie echt geboord werd, kreeg niet meer dan kruidenwijn als verdoving. Ze vertelt ook waarom het thema hoofdbakken populair was: partners lieten hun wederhelft herbakken tot een docieler exemplaar.
Een glimlach op je profielfoto is 2,1 miljoen dollar waard
Volgens Brankele Frank en Malou Holshuijsen beslist ons brein in een fractie van een seconde wie we vertrouwen. In Vertrouwen: een kwestie van intuïtie en ervaring vertellen ze hoe de amygdala boze en ongelukkige gezichten razendsnel als onbetrouwbaar bestempelt, en waarom ondernemers die glimlachen op hun profielfoto gemiddeld 2,1 miljoen dollar meer aan investeringen krijgen. Oxytocine speelt ook mee: bij mannen die van nature weinig vertrouwen hebben, verhoogt het hormoon vertrouwensgedrag met 15 procent.
Meer tijd aan je uiterlijk dan aan je vrienden
Griezelinde Kuipers is sociologe en schreef een boek over onze obsessie met schoonheid. In Schoonheid is een wapen: hoe we steeds lelijker worden van perfectie vertelt ze dat Belgen nu gemiddeld 1 uur en 2 minuten per dag aan persoonlijke verzorging besteden, meer dan aan vrienden en familie. In 1999 was dat nog 55 minuten. Schoonheidsnormen zijn volgens haar vooral cultureel bepaald; in West-Afrika geldt nog steeds dat dikke mooi is.
Neuromarketing verleidt je tot meer kopen dan je nodig hebt
Annemarie Lekkerkerker en Michiel onderzoeken in Koopgedrag en kapitalisme: de prijs van fast fashion hoe het kapitalisme ons koopgedrag stuurt. Ze onthullen hoe bedrijven neuromarketing inzetten om ons meer te laten kopen dan we nodig hebben, en houden de verspilling tegen het licht: in Nederland gaat jaarlijks 300 miljoen kilo kleding verloren. Een kritische blik op de consumptiemaatschappij, zonder zelfhulptips.
