Tegenlicht Podcast

Goed nieuws: voor een duurzame en sociale samenleving hoeven we niet te wachten op Den Haag. De transitie van Nederland is al lang bezig en eigenlijk ook niet meer te stoppen. Dat concludeert journalist en geograaf Floor Milikowski, die voor haar boek Contouren van een nieuw land kriskras door Nederland reisde op zoek naar verfrissende ideeën en nieuwe manieren van leven. In het spoor van pioniers en vooruitgangdenkers ziet ze hoe geleidelijk aan een meer duurzame, sociale en verbonden samenleving ontstaat.

• Alex Datema, boerenzoon en directeur agrivet van de Rabobank, voerde op zijn eigen land een transitie door naar natuurinclusieve landbouw, wat leidde tot gezondere koeien en meer melk.
• In Holwerd aan Zee ligt al 12 jaar een plan om de dijk te doorbreken en een getijdengebied te creëren, maar het wordt niet uitgevoerd door angst voor risico's.

Hoe slopen populisten een rechtsstaat? In Polen en Hongarije zie je het stap voor stap gebeuren: rechters worden vervangen door loyalisten, de macht wordt gecentraliseerd en de democratie wordt uitgehold. Hoogleraar Kees Derks legt uit welke technieken worden gebruikt en waarschuwt dat ook Nederland niet immuun is.

• In Polen weigerde president Duda in 2015 alle rechters te benoemen die volgens de juiste procedure waren geselecteerd, wat de rechtspraak politiseerde.
• In Hongarije durfden slechts 13 van de 150 aangemelde rechters een bijeenkomst bij te wonen uit angst voor disciplinaire maatregelen van de regering-Orbán.

17 augustus 2025 · 24 minuten

Kwijtschelden van schulden levert geld op

Jaarlijks kost de schuldenindustrie Nederland 8,5 miljard euro. Volgens Arjan Vliegenthart van het Nibud is het juist goedkoper om schulden kwijt te schelden. Die aanpak levert de samenleving geld op en helpt mensen sneller uit de problemen.

• Nederland geeft jaarlijks 8,5 miljard euro uit aan de schuldenindustrie, omgerekend 500 euro per Nederlander.
• 700.000 Nederlanders hebben problematische schulden, gemiddeld 40.000 euro per persoon op het moment dat ze hulp zoeken.

3 augustus 2025 · 31 minuten

Tegen de oorlogslogica: pleidooi voor vrede en diplomatie

Vredesactivist Willem de Haan verloor vrienden na de Russische inval in Oekraïne omdat hij bleef pleiten voor diplomatie en ontwapening. In deze aflevering legt hij uit waarom oorlogsretoriek en bewapening geen oplossing zijn, en hoe geweldloos verzet wél verschil kan maken. Een pleidooi voor vrede als daad, tegen de stroom van angst en militaire framing in.

• Willem de Haan werd eind jaren zeventig als totaalweigeraar veroordeeld tot achttien maanden cel en zat twaalf maanden uit.
• Na de Russische inval in Oekraïne bleven Europese leiders bijna drie jaar weg van Poetin; pas in december belde oud-bondskanselier Scholz weer met hem.

Populistische maatregelen zoals het tweestatenstelsel en snelle selectie van asielzoekers blijken in het verleden juist tot meer aanvragen te hebben geleid, legt migratiehoogleraar Malu Schrover uit. In plaats van te focussen op mislukte symbolische politiek, pleit ze voor het aanpakken van de echte oorzaken van vlucht: honger en oorlog. Volgens haar kan Nederland met beter toezicht op arbeidsmigratie en meer hulp in de regio de grip op migratie vergroten zonder de problemen te vergroten.

• Asielzoekers vormen slechts 10% van alle migratie (40.000 van 400.000), maar het debat richt zich bijna volledig op deze kleine groep.
• Nareizigers betreffen jaarlijks gemiddeld tien personen, vaak bijzondere gevallen zoals een kind met het syndroom van Down.