Vriend of vijand

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn duikt Tim Hofman een geheim politierapport op over een onbekende figuur naast Volkert van der G. Wie leverde het moordwapen en waarom bleef dit hoofdstuk verzwegen? Een zoektocht naar de vraag of de aanslag wel volledig is opgelost.

• Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn krijgt Tim Hofman een uiterst vertrouwelijk politierapport over de herkomst van het moordwapen.
• Het onderzoek naar wie Volkert van der G. het pistool leverde waarmee hij Fortuyn doodschoot, is nooit volledig afgerond.

13 mei 2023 · 39 minuten

Wetenschap en veiligheid: een lastige balans

Tim Hofman onderzoekt het spanningsveld tussen kennisveiligheid en discriminatie in de wetenschap. Minister Dijkgraaf wil buitenlandse onderzoekers screenen om spionage te voorkomen, maar dreigt daarmee Artikel 1 van de Grondwet te schenden. Hoe ver mag je gaan om nationale veiligheid te beschermen zonder groepen uit te sluiten?

• Minister Dijkgraaf schreef in 2009 als KNAW-president een brief tegen uitsluiting op nationaliteit, maar moet nu als minister een screeningwet voorbereiden.
• VVD-Kamerlid Van der Woude, voormalig AIVD-medewerker, zegt dat kennisweglek al sinds 2016 bekend is, maar er pas nu actie wordt ondernomen.

Een Iraanse wetenschapper uit Luik wordt tijdens een vakantie in zijn vaderland benaderd door de Iraanse geheime dienst met de vraag of hij hun informant wil worden. Het is een vraag die zijn hele leven op zijn kop zet. Kan hij nee zeggen?  Inlichtingendiensten waarschuwen voor spionage op Nederlandse universiteiten. Maar hoe maak je het onderscheid tussen de mensen met goede bedoelingen en de mensen die er een dubbele agenda op nahouden? Universiteiten moeten zich beter bewust zijn van mogelijke gevaren. Maar hebben zij wel de kunde en de capaciteit om potentiële spionnen te herkennen? En wie neemt het op voor onderzoekers die de pech hebben dat ze een verdachte nationaliteit hebben? Een Iraanse wetenschapper uit Luik wordt tijdens een vakantie in zijn vaderland benaderd door de Iraanse geheime dienst met de vraag of hij hun informant wil worden. Het is een vraag die zijn hele leven op zijn kop zet. Kan hij nee zeggen? Inlichtingendiensten waarschuwen voor spionage op Nederlandse universiteiten. Maar hoe maak je het onderscheid tussen de mensen met goede bedoelingen en de mensen die er een dubbele agenda op nahouden?Universiteiten moeten zich beter bewust zijn van mogelijke gevaren. Maar hebben zij wel de kunde en de capaciteit om potentiële spionnen te herkennen? En wie neemt het op voor onderzoekers die de pech hebben dat ze een verdachte nationaliteit hebben?

Minister Dijkgraaf noemt kennis het kloppend hart van onze samenleving, dat we moeten beschermen zonder te verstikken. Maar terwijl universiteiten worstelen met screenings en risicovakgroepen, waarschuwen wetenschappers voor uitsluiting en het wegjagen van talent. Hoe balanceren we openheid en veiligheid zonder de academische vrijheid te verliezen?

• Volgens veiligheidsdiensten hadden 80 Chinese PhD-studenten een directe link met het Chinese Ministerie van Defensie, wat leidde tot waarschuwingen voor spionage.
• Ex-AIVD'er Erik Schouten stelt dat Nederland als kenniseconomie zonder kennispositie straks niets meer heeft, omdat fabrieken al zijn geëxporteerd.

19 april 2023 · 39 minuten

Nederlandse kennis in verkeerde handen: de spionage van Abdul Kaan

In deze aflevering van Vriend of Vijand onderzoeken we hoe een Pakistaanse spion met gestolen Nederlandse kennis een atoombom wist te maken, en welk trauma dit nalaat. Hoor het verhaal van de Russische kernfysicus Anatoly die door de BVD geweerd werd en in een frikandellenfabriek belandde. Kunnen we ooit een balans vinden tussen nationale veiligheid en individueel onrecht?