Het Spoor Terug - De Loffelijcke Compagnie

Slotuitzending van twee uur van de 14-delige serie De Loffelijcke Compagnie over de geschiedenis van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Wat veroorzaakte het einde van de VOC in 1795? Hoe zagen die laatste jaren eruit? Van binnenuit rotte het bedrijf weg door corruptie, maar ook de Vierde Engelse Oorlog speelt een rol bij het faillissement. En wat merken wij heden ten dage nog van ons VOC-verleden? Vraaggesprek over restauratie en reconstructie van VOC-vestigingen overzee met historicus Lodewijk Wagenaar en met Martine Wolf, conservator voor het CNO (Cultuurgeschiedenis voor de Nederlanders Overzee). Geïllustreerd met reportages uit Indonesië en Sri Lanka. Vraaggesprek met historicus Leonard Blussé over de grote belangstelling voor het koloniale VOC-verleden en met historicus Perry Moree over het VOC-postverkeer destijds. Geïllustreerd met een reportage uit Zuid-Afrika over de z.g. 'postklippen'. In het eerste uur praat Jacqueline Maris over de ondergang van de eens zo machtige VOC, met VOC-deskundigen Ingrid Dillo, Peter van der Brug en Els Jacobs. Plus reportage met Femme Gaastra over een van de oorzaken van die ondergang, de corruptie. In het tweede uur praat Kiki Amsberg met Leonard Blussé en Perry Moree over VOC-boeken en met Martine Wolf en Lodewijk Wagenaar over het behoud van het cultureel erfgoed. (gebouwen etc.) Uitgebreidere documentatie aanwezig in VPRO archief Productie tot stand gekomen met een subsidie van het Stimuleringsfonds Culturele Omroepproducties.

25 december 1994 · 43 minuten

Jacob Haafner in India

Jacob Haafner arriveert in 1773 in Nagapatnam, aan de Coromandelkust van India, en werkt als schrijver voor de VOC. Hij beleeft hoogtepunten in Sadras, maar wordt tijdens de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog gevangengenomen en ontsnapt met geheime brieven. Uiteindelijk vindt hij het geluk in Jaffna, samen met zijn geliefde Anna.

• Jacob Haafner arriveerde in 1773 in Nagapattinam en kreeg direct een baan als schrijver omdat hij een klachtbrief over de kapitein kon opstellen.
• Hij werd beloofd 100 pagoden (circa 450 gulden) per jaar voor de boekhouding, maar zijn meerdere Scheunemann kwam die belofte nooit na.

In deze aflevering reist Jacqueline Mares met historicus Lodewijk Wagenaar naar Sri Lanka, het vroegere Ceylon, waar de VOC 150 jaar lang een handelspost had. Ze onderzoeken hoe de compagnie kaneel, olifanten en edelstenen wist te veroveren, en hoe de inheemse koning van Kandy daarbij werd belazerd. Het verhaal begint met de avonturen van Joris van Speelbergen in 1602, die als eerste rapport uitbracht over de rijkdommen van het eiland.

• De VOC verdiende jaarlijks 200.000 gulden aan de olifantenhandel op Ceylon, waarbij olifanten soms per ongeluk dronken werden van brandewijn.
• De VOC belegde de koning van Kandy door het verdrag van 1638 in verschillende taalversies te laten afwijken, zodat Hollandse forten nooit werden overgedragen.

11 december 1994 · 41 minuten

VOC bracht Azië naar Nederland in de 17e eeuw

In de 17e eeuw ontstaat in de Republiek een enorme nieuwsgierigheid naar alles wat exotisch en zeldzaam is uit Azië. VOC-dienaren en wetenschappers zoals Rumpfius en Paludanes verzamelen planten, schelpen en rariteiten, die in Nederland worden bestudeerd en bewonderd. Ook mode, thee en porselein uit het Oosten veroveren de huizen en kleding van de Nederlandse burgerij.

• Georg Everhard Rumpfius, de ‘blinde ziener van Ambon’, zette zijn botanische beschrijvingen blind voort en wordt nog steeds herdacht op Ambon.
• Bernardus Paludanes legde in Enkhuizen de eerste grootschalige rariteitenkamer aan met meer dan 1500 handtekeningen in zijn gastenboek.

Tiende aflevering van de 14-delige Spoor Terugserie "De Loffelijcke Compagnie", over de geschiedenis van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, de VOC. Deze aflevering gaat over Formosa: Al snel na haar oprichting doet de VOC verwoede, maar vergeefse pogingen om vaste voet aan wal te krijgen in China. In 1624 wordt daarom op Formosa het kasteel Zeelandia gebouwd, een handelspost die al snel uitgroeit tot de belangrijkste na Batavia. De kolonisatie van het eiland en de import van Chinese arbeiders voor de plantages leidt echter tot de ondergang; in 1661 worden de Nederlanders door de Chinezen van Formosa verdreven.

• De Portugese jezuïet Adam Schall vuurde als jonge soldaat het beslissende kanonschot op het Nederlandse kruitschip in Macau in 1622, en blokkeerde later als astronoom een VOC-handelsmissie.
• Na te zijn verdreven van de Pescadores door een Chinees leger van 10.000 man, vestigde de VOC zich in 1624 op het eiland Formosa, het huidige Taiwan.