Nobele Heren

Nieuw 3 november 2026 · 58 minuten

De vergeten Nobelprijs van Chien-Shiung Wu

Chen Xiong Wu was een van de meest getalenteerde experimenteel fysici van haar tijd, maar de Nobelprijs ging aan haar voorbij. Deze aflevering belicht haar cruciale rol bij het aantonen van pariteitsschending en hoe ze ondanks sexisme en tegenslag een icoon werd. Luister naar het verhaal van de 'winnaar die nooit won'.

• Chien-Shiung Wu werd tussen 1958 en 1974 maar liefst 23 keer genomineerd voor de Nobelprijs door 18 verschillende natuurkundigen, maar won hem nooit.
• In 1978 ontving Wu de Wolfprijs, een prestigieuze prijs die vaak wordt toegekend aan wetenschappers die een Nobelprijs hadden verdiend maar deze niet kregen.

27 oktober 2026 · 1h10m

Asymmetrie in de kernfysica: Yang en Lee winnen de Nobelprijs

Kan een alien ooit het verschil tussen links en rechts leren? In deze aflevering staat de fascinerende wereld van symmetrie en de wetten van het universum centraal. Natuurkundigen Yang en Lee ontdekten dat sommige fundamentele krachten wél een voorkeursrichting hebben, een doorbraak die hun de Nobelprijs opleverde.

• Chen Ning Yang overleed in 2025 op 103-jarige leeftijd, waarmee hij een van de oudste Nobelprijswinnaars ooit werd.
• Tsung-Dao Lee won de Nobelprijs voor Natuurkunde op 30-jarige leeftijd, de tweede jongste ooit, na Lawrence Bragg die hem op 25-jarige leeftijd won.

De vijftigste aflevering staat in het teken van de Nobelprijs voor Natuurkunde 1956, toegekend aan Shockley, Bardeen en Brattain voor de uitvinding van de transistor. Die halfgeleider legde de basis voor alle moderne elektronica, van computers tot smartphones. Daarnaast hoor je hoe de bescheiden barbecueër Bardeen tweemaal Nobelprijswinnaar werd, terwijl Shockley een stuk controversiëler bleek.

• John Bardeen is de enige persoon ooit die twee keer de Nobelprijs voor de natuurkunde won: in 1956 voor de transistor en in 1972 voor supergeleiding.
• William Shockley, mede-Nobelprijswinnaar voor de transistor, eiste ooit dat al zijn werknemers een leugendetectortest ondergingen na een snee opgelopen door een secretaresse.

Polikarp Kusch bepaalde met extreme precisie het magnetisch moment van het elektron en ontdekte dat het net iets afweek van Dirac's voorspelling. Dat subtiele verschil bleek een cruciale aanwijzing voor de verdere ontwikkeling van de kwantumelektrodynamica. Deze aflevering laat zien hoe een minutieuze meting uitgroeide tot een van de meest nauwkeurige bevestigde voorspellingen in de natuurkunde.

• De Duitse-Amerikaanse natuurkundige Polykarp Kusch toonde in 1947 aan dat het magnetisch moment van een elektron net iets groter is dan de Diracvergelijking voorspelde.
• Julian Schwinger berekende in 1948 als eerste theoretisch het afwijkende magnetische moment van het elektron, dat Polykarp Kusch experimenteel had gemeten.

Ontdek hoe Willis Lamb een minuscuul energieverschil in het waterstofatoom opmerkte dat de heersende theorie op zijn kop zette. Die zogeheten Lamb-shift bleek het startpunt van de kwantumelektrodynamica, waarin zelfs de lege ruimte bruist van virtuele deeltjes. Toch blijkt deze 'gevulde leegte' zo lastig uit te leggen dat het duo zelf ook niet helemaal uit de voeten kan.

• In 1930 maten William Houston en Yu-Ming Xie bij Caltech al een afwijking in de fijnstructuur van waterstof, maar hun ontdekking werd meer dan tien jaar genegeerd.
• Willis Lamb ontdekte samen met student Robert Rutherford in 1947 dat de 2S1/2 en 2P1/2 orbitalen van waterstof een klein energieverschil hebben, de Lamb shift.