Nobele Heren

In 1954 deelden Max Born en Walther Bothe de Nobelprijs voor uiteenliggend werk, dat beide van groot belang was voor de ontwikkeling van de quantumfysica. In dit eerste deel van de aflevering focussen de Nobele Heren op Born, die de prijs ontving voor zijn fundamentele onderzoek naar quantummechanica, met name voor zijn statistische interpretatie van de golffunctie. Bij Luuk gaat een belletje rinkelen: hebben we het niet al vaker over Born gehad? Dat klopt, maar de natuurkunde-grootmeester moest lang op zijn erkenning wachten. Een gesprek over een gevoel van onrechtvaardigheid, het gevaar van absolute zekerheid en Dame Olivia Newton-John.  Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 30 en 31? Die helpen bij het verhaal. 

In deze aflevering staat Caroline Bleeker centraal, de Nederlandse natuurkundige wiens werk aan de fasecontrastmicroscoop overschaduwd werd door Nobelprijswinnaar Frits Zernicke. Ontdek hoe zij als ondernemer en verzetsheld een belangrijke rol speelde, maar toch in de vergetelheid raakte. Een verhaal over wetenschap, patriarchaat en een vrouw die haar stempel drukte ondanks de beperkingen van haar tijd.

• Caroline Bleker richtte in 1930 een natuurkundig adviesbureau op, een unieke onderneming voor een vrouw in die tijd.
• Ze bleef ongetrouwd omdat een arbeidsverbod voor gehuwde vrouwen pas in 1958 werd afgeschaft, anders had ze moeten stoppen met werken.

In deze aflevering duiken Ruben en Luc in de Nobelprijs voor Natuurkunde van 1953, die naar de Nederlander Frits Zernicke ging. Zijn uitvinding van de fasecontrastmicroscoop maakte het voor het eerst mogelijk om levende cellen te bestuderen, zonder ze te doden met kleurstoffen. Ontdek hoe Zernicke met een ingenieuze truc van lichtgolven en interferentie het onzichtbare zichtbaar maakte.

• Fasecontrastmicroscopie maakte het voor het eerst mogelijk levende cellen te bestuderen, omdat kleurstoffen cellen altijd doodden.
• Fritz Zernike won de Nobelprijs voor natuurkunde in 1953 voor zijn uitvinding van de fasecontrastmicroscoop.

In deze aflevering duiken we in de Nobelprijs voor Natuurkunde 1952, toegekend aan Felix Bloch en Edward Purcell voor hun baanbrekende ontwikkeling van nucleaire magnetische resonantie. Zij perfectioneerden de techniek zodat niet alleen gasvormige, maar ook vaste stoffen en vloeistoffen konden worden geanalyseerd. Ontdek hoe deze doorbraak de basis legde voor moderne MRI en NMR, waarmee wetenschappers de moleculaire samenstelling van materialen kunnen achterhalen.

• Bloch en Purcell kregen in 1952 de Nobelprijs voor de ontwikkeling van NMR, een techniek die later essentieel werd voor medische MRI-scans.
• Felix Bloch was van 1954 tot 1955 de allereerste directeur van CERN, het beroemde deeltjeslaboratorium in Genève.

In 1932 wisten John Cockcroft en Ernest Walton voor het eerst een atoom kunstmatig te splitsen met behulp van een zelfgebouwde deeltjesversneller. Door protonen met 300.000 volt op lithium af te vuren, ontstonden twee heliumkernen en werd Einsteins beroemde formule E=mc² experimenteel bewezen. Deze baanbrekende prestatie luidde het atoomtijdperk in en legde de basis voor kernenergie en kernwapens.

• Cockcroft en Walton splitsten in 1932 als eersten een atoomkern met kunstmatig versnelde protonen, door lithium te beschieten met 300.000 volt.
• De Britse fysicus George Gamov wees Cockcroft en Walton erop dat kwantumsprongen het mogelijk maakten om met 300.000 volt toch atoomkernen te splijten.