OVT Doc

Deze aflevering onderzoekt hoe de dienstplicht tijdens de Koude Oorlog transformeerde tot een instrument voor een paraat leger, met angstige soldaten langs het IJzeren Gordijn. Na de val van de Muur verdwijnt de Koude Oorlogdreiging en wordt het instituut onhoudbaar door professionalisering en maatschappelijke verandering. Eind jaren negentig wordt de dienstplicht opgeschort, waarna een beroepsleger met nieuwe uitdagingen voor werving en training ontstaat.

• In 1954 bereikte de dienstplicht in Nederland met 70.000 man een absoluut hoogtepunt tijdens de Koude Oorlog.
• Dienstplichtigen moesten in de jaren 50 binnen 24 tot 48 uur paraat staan voor een mogelijke aanval vanuit het Oosten in Duitsland.

In deze aflevering wordt de harde realiteit van de dienstplicht belicht: generaties lang oefenden militairen voor een oorlog die ze nooit echt konden simuleren. Aan de hand van persoonlijke getuigenissen uit de meidagen van 1940 en de politionele acties in Indië wordt duidelijk dat de chaos, angst en paniek van een gevecht niet te vangen zijn in training. Het échte van een oorlog leer je pas als het te laat is.

• Tijdens de meidagen van 1940 werden zeker 15 Nederlandse soldaten doodgeschoten door hun eigen militaire politie.
• Sommige dienstplichtigen vertrokken in 1947 naar Indië zonder ooit een schot te hebben gelost, omdat de oefenkogels op waren.

Sinds dit jaar krijgen 17-jarigen weer een dienstplichtbrief van Defensie. Ze zijn formeel ingeschreven als dienstplichtig én krijgen een vrijwillige en vrijblijvende enquête over hun interesses. Dat het daarbij blijft, en ze niet naar de kazerne hoeven, is omdat de dienstplicht in 2017 werd opgeschort. De Koude Oorlog was voorbij en een groot paraat leger leek niet meer nodig. De laatste echte dienstplichtigen verlieten dertig jaar geleden de Nederlandse kazernes.  Reden genoeg om de prachtige serie die programmamaker Michal Citroen in 2021 over de geschiedenis van de Dienstplicht maakte, te herhalen.

In deze aflevering duiken we in de geschiedenis van de dienstplicht in Nederland, vanaf de invoering onder Napoleon tot de opschorting in 1996. Oud-militairen en historici vertellen over de eerste keuringen, het lot van de remplaçanten en de vormende kracht van de diensttijd. Het is het begin van een reeks over hoe een heel land leerde marcheren, afzien en soms verzetten.

• De Franse conscriptie in 1799 leidde tot de eerste keuring in Venlo, waarbij veel jongens naar Noord-Limburg vluchtten.
• In de 19e eeuw konden dienstplichtigen zich laten vervangen door een remplaçant, een praktijk die het principe van algemene dienstplicht ondermijnde.

11 juli 2026 · 29 minuten

De rauwe beelden van Letizia Battaglia tegen de mafia

Fotograaf Letizia Battaglia legde in de jaren 70 en 80 de gruwelijke mafiaoorlog in Palermo vast, ondanks doodsbedreigingen. Haar rauwe beelden ontmaskerden de romantiek van de Cosa Nostra en lieten de impact op het dagelijks leven zien. Een portret van een vrouw die weigerde weg te kijken.

• Letizia Battaglia kreeg doodsbedreigingen per post, zoals een getypte brief met poststempel waarin stond dat ze Palermo voorgoed moest verlaten.
• In de jaren 70 en 80 fotografeerde zij de moordlocaties van de mafia, waaronder die van haar politievriend Boris Giuliano, die later zelf werd doodgeschoten.