Geschiedenis

De dienstplicht tijdens de Koude Oorlog en de nasleep

Deze aflevering onderzoekt hoe de dienstplicht tijdens de Koude Oorlog transformeerde tot een instrument voor een paraat leger, met angstige soldaten langs het IJzeren Gordijn. Na de val van de Muur verdwijnt de Koude Oorlogdreiging en wordt het instituut onhoudbaar door professionalisering en maatschappelijke verandering. Eind jaren negentig wordt de dienstplicht opgeschort, waarna een beroepsleger met nieuwe uitdagingen voor werving en training ontstaat.

OVT Doc · 19 september 2026 · 31 minuten

De Dienstplicht deel 4. De Koude Oorlog en daarna

Opvallend

  • In 1954 bereikte de dienstplicht in Nederland met 70.000 man een absoluut hoogtepunt tijdens de Koude Oorlog.
  • Dienstplichtigen moesten in de jaren 50 binnen 24 tot 48 uur paraat staan voor een mogelijke aanval vanuit het Oosten in Duitsland.
  • De VVDM werd in 1966 opgericht uit onvrede over willekeur en zware straffen, zoals strenger arrest voor een niet-krijgshaftige houding.
  • Nederland was het eerste land dat dienstplichtigen inzette voor VN-vredesmissies, onder andere in Libanon (1979-1985) en Joegoslavië (1992).
  • De totale omschakeling van een dienstplichtig naar een beroepsleger rond 1996 leidde tot verlies van grootschalige oefeningen op brigadeniveau, die tijdens de Koude Oorlog standaard waren.