Taal voor de toekomst. In gesprek met de Noordzee

In deze aflevering van Taal voor de Toekomst onderzoekt Arita Baaijens hoe de Nederlandse taal steeds directer en zakelijker wordt, terwijl het Perzisch nog rijk is aan mystiek en poëtische gelaagdheid. Hoogleraar Ashkar Seyed Korra vertelt hoe oude dichters als Rumi en Hafez nog steeds deel uitmaken van het dagelijks leven in Iran, en hoe dat een gevoel van verbinding met de wereld geeft. Ze spreken over de kracht van taal waarin niet alles meteen duidelijk moet zijn, maar ruimte blijft voor wat niet in woorden te vangen is.

• In de Perzische cultuur wordt poëzie al op de lagere school onderwezen, waardoor zelfs ongeletterden vele verzen uit het hoofd kunnen reciteren.
• Perzische dichters zoals Rumi schrijven dat elementen als wind, water, vuur en aarde een bewustzijn en handelingsvermogen hebben, zoals vuur dat weigert Abraham te verbranden.

Arita Baaijens spreekt met kunstenaar Mark IJzerman over de technologie achter de lerende taalmachine die de Noordzee een stem geeft. Ze duiken in hoe een getraind algoritme poëtische teksten genereert en onze relatie met taal en natuur verandert. Ontdek hoe kunstmatige intelligentie ons helpt om op een nieuwe manier naar de wereld te luisteren.

• Het taalalgoritme GPT-2 is getraind op een enorme hoeveelheid internettekst, waarna het met extra poëtische zeeteksten gespecialiseerd wordt om de Noordzee te laten spreken.
• Mark IJsermann en zijn collectief gebruikten drones, computers en koptelefoons voor de geluidswandeling Sunline, gebaseerd op de wereldbeschouwing van Aboriginals.

In deze aflevering gaat Arita Baaijens in gesprek met schrijver en muzikant Jacob Benkhuizen over zijn bijzondere relatie met de zee. Hij vertelt hoe hij tijdens zijn kajaktochten de oceaan ervaart, van doodse stilte tot woeste golven, en hoe hij die fysieke dialoog probeert te vangen in woorden en muziek. Een zoektocht naar een taal die de zee recht doet.

• In mistige omstandigheden valt voor Jacob de horizon weg, waardoor tijd en afstand verdwijnen en hij zich op een vreemde planeet waant.
• Jacob vergelijkt het beheersen van zijn kajak met pianospelen: beide vereisen een directe fysieke interactie en het loslaten van controle.

Ontdek hoe sociaal ecologisch onderzoeker Darko Lagunas in Zeeland op zoek gaat naar stemmen van de zee, van zeelieden die de zee lezen als een moeder tot kunstenaars die babyduintjes zien. Arita Baaijens onderzoekt samen met hem een gedeelde taal tussen mens en zee, voorbij economisch nut. Luister naar verhalen over verdronken dorpen, bruinvissen en de vraag of de zee een trauma draagt.

• Ralf Verdinand, een zwarte zeeman met 50 jaar ervaring, voelt zich meer thuis op zee dan op het land en noemt landbewoners 'wal mensen'.
• Kunstenaar Marie-Lis van Dijkke ziet duintjes als 'babyduinen' en vindt een duin pas echt als het vrij kan bewegen zonder begroeiing.

26 april 2021 · 26 minuten

De verborgen wereld onder water: vissen, kwallen en sepia's

In deze aflevering duikt Arita Baaijens met onderwaterfilmer Peter van Rodijnen de Noordzee in. Ze ontdekken hoe vissen, kwallen en sepia's zich gedragen en of ze écht gevoel hebben. Kan de zee ons iets vertellen, en hebben wij haar taal verleerd?

• Peter van Rodijnen observeert dat zeepaardjes in de Oosterschelde uitkomen, wat hij als een van de meest bijzondere en verbazingwekkende onderwatergebeurtenissen beschouwt.
• Sepia's en inktvissen tonen sociale intelligentie: ze verkleuren en reageren sterker op soortgenoten dan op een duiker die rustig observeert.