Het Dialectenbureau

In deze aflevering duikt het Dialectenbureau in de muziek van de stad, waar dialecten van oudsher een rijke bron van inspiratie zijn. Van de Jordaanse liedjes van Willeke Alberti tot de Limburgse chansons van Beppie Kraft en de Amsterdamse hiphop van Prof. Soortkill: dialect klinkt door in alle muzikale stromingen. Luister hoe stadsdialecten zich blijven ontwikkelen en hoe muzikanten hun eigen taal omarmen, van Utrechtse parodieën tot Caribische invloeden in de hoofdstad.

• Het Amsterdamse dialect in de Jordaan zit vol Jiddische woorden, zoals te horen in liedjes van Rika Jansen, dochter van een Joodse vishandelaar.
• In Utrecht werd het nummer 'Als ik boven op de Dom kom' van Rijk de Gooyer en Herman Berkien het onofficiële volkslied van de stad.

Ontdek hoe humor en dialect onlosmakelijk verbonden zijn, van Groningse TikTok-sketches tot Brabantse gezelligheid. Cabaretiers Katinka Polderman, Christel de Laat en Tiktok Tammo laten zien hoe herkenning en uitvergroting een dialect grappig maken. Een duik in de kracht van streektalen in de Nederlandse comedy.

• Tiktok Tammo (Johannes Peetsma) heeft bijna 200.000 volgers op TikTok en vergroot Groningse dorpsclichés uit in zijn sketches.
• Brabants cabaretier Christel de Laat gebruikt het woord 'zamma zeggen' om heftige boodschappen zoals overlijden te verzachten.

Van het carnaval in Venlo tot het oude Sinterklaas op Terschelling en de Zwarte Cross in de Achterhoek: volksfeesten blijken de perfecte broedplaats voor dialect. Beppie Kraft, Gelein Jansen en Hendrik Jan Bökkers vertellen hoe hun streektaal juist op feesten tot leven komt en zich voortdurend vernieuwt. Een vrolijke zoektocht naar de betekenis van feest en taal in de regio.

• In Maastricht liepen cafés letterlijk leeg als een Nederlandstalig carnavalsnummer werd gedraaid, wat leidde tot uitsluitend dialectmuziek tijdens carnaval.
• Het eerste carnavalshit van Beppie Kraft, 'De nacht is nog zo lang', was oorspronkelijk een Mexicaans volksliedje en helemaal niet voor carnaval bedoeld.

22 mei 2023 · 30 minuten

Dialect op de werkvloer: van geheime vissers taal tot acteurs die het opnieuw leren

Deze aflevering draait om werk en dialect: hoe mensen hun taal aanpassen op de werkvloer, maar soms juist een geheimtaal of streektaal koesteren. Van de omgekeerde visserspraat in IJmuiden tot het Sliedrechtse barge dialect en acteurs die dialect weer moeten aanleren of afleren. Duik mee in de manier waarop werk bepaalt welke taal je spreekt, en waarom dialect daar soms toch doorheen kruipt.

• In IJmuiden ontstond het omgekeerde ‘tarpen’ bij de fletterlieden, die met een geheimtaal als eerste bij een schip wilden zijn en zo concurrenten aftroefden.
• Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten IJmuiders de omgekeerde taal om elkaar te waarschuwen voor Duitsers die koper van gestrande schepen kwamen stelen.

Het Dialectenbureau blikt vooruit op het Regio Songfestival in Utrecht. Utrechts tekstschrijver Koos Marsman en illustrator Fedor van Rossem vertellen over het schrijven in het plat Utrechts, terwijl Noud Bongers en Marlene Bakker laten horen hoe Brabants en Gronings klinken als songfestivaltaal. Marlene sluit af met een ontroerend Gronings lied.

• In Utrecht was de eigen volkstaal lang een reden voor schaamte: Koos Marsman kreeg op school logopedie om niet meer 'Utrech' maar 'Utrecht' te zeggen.
• De Utrechtse straatnaam Bemuurde Weerd is vernoemd naar de volkstaal: 'weerd' is de Utrechtse uitspraak van 'waard', een oever langs de singel.