Filosofie
Solidariteit is meer dan een warm gevoel
Wat betekent solidariteit als mensen elkaar op afstand moeten houden? Filosoof René Tembos bespreekt hoe het begrip door de eeuwen heen veranderde en waarom wederkerigheid centraal staat. Hij legt uit dat georganiseerde solidariteit, zoals via belastingen, iets anders is dan de spontane saamhorigheid die nu dreigt te verdwijnen.
Wat betekent solidariteit in tijden van afstand?
Opvallend
- De term solidariteit stamt uit het Romeinse recht: ‘obligatio in solido’ betekende dat de hele gemeenschap opdraait voor de schuld van één persoon.
- Solidariteit laat zich niet van bovenaf organiseren; spontane gemeenschapsvormen (communitas) verdampen zodra ze gepland worden, volgens Ferdinand Tönnies.
- Het Nederlandse belastingstelsel is een vorm van ‘coole solidariteit’: mensen betalen uit eigenbelang om te voorkomen dat anderen er te slecht aan toe zijn.
- Binnen tien jaar verschoof de Nederlandse solidariteit met Oekraïne: eerst wilde een meerderheid geen EU-lidmaatschap, nu heerst indrukwekkende steun.
- Bij solidariteit hoort wederkerigheid, maar die is imaginair: bij barmhartigheid ontbreekt de verwachting dat de ontvanger later hetzelfde terugdoet.