Ondertussen in de kosmos

Nieuw 2 november 2026 · 24 minuten

Maakt het gebruik van chatbots ons denken lui?

Steeds meer Nederlanders gebruiken chatbots, maar maken die ons eigenlijk luier en dommer? Tonie Mudde gaat in gesprek met wetenschapsredacteuren over de zorgen van experts, die waarschuwen voor het uitbesteden van denkwerk. Ze ontdekken dat het er vooral op aankomt hoe je de chatbot gebruikt: als antwoordmachine of als stimulerende bijlesleraar.

• Bijna 90 procent van de Nederlanders tussen 18 en 35 gebruikt chatbots, en 65 procent van alle volwassenen, terwijl de technologie pas vier jaar bestaat.
• Cognitiewetenschapper Anco Peters verbant laptops volledig uit zijn filosofiecolleges aan de Radboud Universiteit; studenten moeten met pen en papier en veel gesprekken werken.

Tonie Mudde spreekt met haar collega Emma, die na een val met de fiets maandenlang herstelde van een hersenschudding. Haar zoektocht naar de beste behandeling leidt langs neurologen en therapeuten die een radicaal nieuw inzicht delen: totale rust werkt averechts, juist het stapsgewijs opzoeken van prikkels brengt het brein weer aan het werk. Zo blijkt het herstel niet lineair, maar uiteindelijk wel mogelijk.

• Jaarlijks krijgen zo'n 100.000 Nederlanders een hersenschudding, maar dit zijn alleen de geregistreerde gevallen die zich bij huisarts of eerste hulp melden.
• Jarenlang was het advies om na een hersenschudding in een donkere kamer te rusten, maar nu blijkt dat juist prikkels opzoeken het herstel bevordert.

Nederlandse bossen hebben zwaar te lijden onder droogte en hitte. Natuurredacteur Jean-Pierre Gelen vertelt Tonie Mudde hoe het bos van de toekomst eruit moet zien: gemengder, met meer loofbomen en zuidelijkere soorten die tegen een warmer klimaat kunnen. Een positieve blik, maar de tijd dringt.

• Een dendrometer meet elke tien minuten de omtrek van een boom, waardoor wetenschappers zien dat bomen bij droogte letterlijk krimpen en weer uitzetten.
• Beuken hebben ondiepe wortels en kunnen bij droogte moeilijk bij dieper grondwater komen, waardoor ze van alle boomsoorten het zwaarst lijden.

12 oktober 2026 · 28 minuten

Ebola keert terug: waarom het virus steeds weer opduikt en wat we ertegen doen

In deze aflevering duikt Tonie Mudde in de terugkeer van het Ebola-virus, dat opnieuw woedt in Congo. Hij spreekt met wetenschapsjournalist Maart Keulemans en een van de oorspronkelijke ontdekkers over waarom dit virus zo dodelijk is en of het nog gevaarlijker kan worden. Een angstaanjagende verkenning van een virus dat zich mogelijk steeds beter aanpast aan de mens.

• Bij de allereerste Ebola-uitbraak overleed zo’n 90 procent van de besmette mensen; later daalde dat naar 60 tot 90 procent, afhankelijk van de variant.
• Peter Piot, een van de ontdekkers van Ebola, onderzocht in 1976 de eerste monsters met alleen latex handschoenen en een witte labjas, zonder beschermend pak.

Na jaren van speuren denken wetenschappers misschien eindelijk een spoor van donkere materie te hebben gevonden. Onder een berg in South Dakota registreerde het Lux Zeppelin-experiment één botsing die zou kunnen wijzen op het mysterieuze deeltje. Tonie Mudde duikt samen met George van Hall in de vraag of dit signaal een doorbraak is of toch een statistische vergissing.

• Donkere materie wordt verondersteld omdat sterrenstelsels zo snel draaien dat zonder extra onzichtbare zwaartekracht alle sterren zouden wegvliegen.
• Het LUX-ZEPLIN-experiment ligt onder een berg in South Dakota en bevat 10 ton vloeibaar xenon om een zeldzame botsing met een donker deeltje te kunnen detecteren.